{"id":2506,"date":"2025-07-12T21:44:29","date_gmt":"2025-07-12T17:44:29","guid":{"rendered":"https:\/\/ziya.info.az\/?p=2506"},"modified":"2025-07-12T21:49:34","modified_gmt":"2025-07-12T17:49:34","slug":"eyyub-k%c9%99rimov-el-bakuvinin-eldar-huseynov-prometey-%c9%99s%c9%99rinin-muq%c9%99ddim%c9%99sinin-f%c9%99ls%c9%99fi-calarlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ziya.info.az\/?p=2506","title":{"rendered":"\u018fyyub K\u0259rimov: &#8220;El Bakuvinin (Eldar H\u00fcseynov) \u201cPrometey\u201d \u0259s\u0259rinin m\u00fcq\u0259ddim\u0259sinin f\u0259ls\u0259fi \u00e7alarlar\u0131&#8221;"},"content":{"rendered":"<div class=\"articletext\">\n<p><b><span style=\"color: #ff0000;\">H\u0259r d\u00f6vr\u00fcn, h\u0259r xalq\u0131n, d\u00fcnyaya \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bax\u0131\u015f bucaq\u0131, bax\u0131\u015f n\u00f6qt\u0259si, d\u00fcnya anlam\u0131 m\u00f6vcuddur.<\/span> <span style=\"color: #ff0000;\">Bu fikirl\u0259r q\u0259dim zamanlardan (ibtidai-icma qurulu\u015fundan ba\u015flayaraq) m\u00fcxt\u0259lif formalarda t\u0259zah\u00fcr\u00fcn tapm\u0131\u015fd\u0131r \u2013 \u0259fsan\u0259l\u0259r, r\u0259vay\u0259tl\u0259r, mifologiya, din, f\u0259ls\u0259f\u0259.<\/span><\/b><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\">Bir \u00e7ox dahi \u015fairl\u0259rimizin \u2013 h\u0259m klassik Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, h\u0259m d\u0259 19-20-ci \u0259srin \u0259vv\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131b, yaz\u0131b-yaratm\u0131\u015f \u015fairl\u0259rd\u0259 d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi fikirl\u0259r\u0259, ideyalara rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Burada misal olaraq, \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rin \u00fc\u00e7 dild\u0259 yazm\u0131\u015f M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczulini misal \u00e7\u0259km\u0259k olar. Ba\u011fdad \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 tibb, astronomiya, m\u0259ntiq, riyaziyyat elml\u0259rini \u00f6yr\u0259nmi\u015f, Q\u0259dim \u015e\u0259rq v\u0259 Antik Yunan f\u0259ls\u0259fi m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin sirl\u0259rin\u0259 yiy\u0259l\u0259nmi\u015f \u015fair \u00f6z m\u0259\u015f\u011fur \u201cLeyli v\u0259 M\u0259cnun\u201d poemas\u0131nda panteist f\u0259ls\u0259fi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259rini, insan\u0131n m\u0259h\u0259bb\u0259ti, iztirablar\u0131 v\u0259 ya\u015fant\u0131s\u0131 il\u0259 ilahi prinsipi d\u0259rk etm\u0259k ideyas\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir.<\/span><\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 Q\u0259dim yunan m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259ri (Platon, Aristotel, Sokrat, Heraklit, Fales v\u0259 s.) \u00f6z f\u0259ls\u0259fi fikirl\u0259rini yazd\u0131qlar\u0131 m\u00fcxt\u0259lif \u0259s\u0259rl\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015flar. F\u0259ls\u0259f\u0259nin \u0259d\u0259biyyatla hans\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 var? Bildiyimiz kimi, yaz\u0131 yaranmam\u0131\u015fdan \u00f6nc\u0259, insanlar \u00f6z fikirl\u0259rini, m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rini v\u0259 s. bir-birin\u0259 \u015fifahi formada \u00f6t\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. Buradan da t\u0259dric\u0259n \u201cxalq\u0131n \u015fifahi \u0259d\u0259biyyat\u0131\u201d \u2013 y\u0259ni hal-haz\u0131rda bildiyimiz folklor yaran\u0131b, formala\u015f\u0131b. H\u0259min folklor vasit\u0259sil\u0259 r\u0259vay\u0259tl\u0259r, na\u011f\u0131llar, mifl\u0259r, eposlar dild\u0259n-dil\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k, xalq\u0131n yadda\u015f\u0131nda h\u0259kk olunmu\u015fdur. Sonradan is\u0259 yaz\u0131 meydana g\u0259l\u0259nd\u0259n, h\u0259min r\u0259vay\u0259tl\u0259r, eposlar, dastanlar \u201cka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rin\u0259\u201d k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u201cKoro\u011flu\u201d, \u201cD\u0259d\u0259 Qorqud\u201d dastanlar\u0131 v\u0259 s. buna misal say\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bakuvinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 h\u0259m Q\u0259dim \u015e\u0259rq f\u0259ls\u0259f\u0259nin, h\u0259m d\u0259 Q\u0259rb v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 Antik Yunan f\u0259ls\u0259f\u0259sinin elementl\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, izl\u0259nilir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olduqda, d\u0259rin v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli fikirl\u0259rin, m\u00fclahiz\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259llifi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fck. M\u00fc\u0259llifin poetik \u0259s\u0259rl\u0259rinin m\u0259zmunu g\u00f6st\u0259rir ki, o Sofokl v\u0259 Evripid kimi dramaturqlar\u0131n \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\n<strong>Bakuvi \u201cPrometey\u201d v\u0259 \u201cG\u0259lm\u0259\u201d \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u00fcny\u0259vi v\u0259 \u00fcmumbe\u015f\u0259ri probleml\u0259r\u0259 f\u0259ls\u0259fi n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n diqq\u0259t yetirir. \u00dcmumil\u0259\u015fdirir\u0259r\u0259k dey\u0259 bil\u0259rik ki, ta q\u0259dim zamanlardan z\u0259ka sahibl\u0259ri, \u0259ks\u0259r yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fairl\u0259r a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 f\u0259ls\u0259fi suallara h\u0259mi\u015f\u0259 cavab axtarm\u0131\u015flar:<\/strong><br \/>\n-insan h\u0259yat\u0131n\u0131n m\u0259nas\u0131 n\u0259dir?<br \/>\n-onun bu d\u00fcnyada yeri v\u0259 rolu n\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir?<br \/>\n-haqq-\u0259dal\u0259t n\u0259dir v\u0259 ona nec\u0259 nail olmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr?<br \/>\n\u201cG\u0259lm\u0259\u201d poemas\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 epiqrafda m\u00fc\u0259llif ontoloji probleml\u0259rd\u0259n birin\u0259 n\u0259zm formas\u0131nda \u00e7ox inc\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 toxunmu\u015fdur.<br \/>\n\u201cPrometey\u201d \u0259s\u0259rinin m\u00fcq\u0259ddim\u0259sind\u0259 is\u0259 m\u00fc\u0259llif Q\u0259dim Yunan mifologiyas\u0131n\u0131n maraql\u0131 s\u00fcjetl\u0259rind\u0259n biri olan Prometeyd\u0259n, onun insanlara odu verm\u0259sind\u0259n v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259n\u0259tl\u0259rin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259n b\u0259hs edir. Prometey \u2013 insanlar\u0131n dostu, Zevs is\u0259 insanlar\u0131n d\u00fc\u015fm\u0259nidir v\u0259 onlara qar\u015f\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 nifr\u0259t hissl\u0259rini da\u015f\u0131y\u0131r. M\u00fc\u0259llif q\u0259dim yunan mifini \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus qeyri-adi \u00fcslubla oxuculara \u00e7atd\u0131r\u0131r, b\u00f6y\u00fck m\u0259har\u0259tl\u0259 problemin, \u0259d\u0259bi konfliktin yaranmas\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259rin a\u00e7\u0131qlay\u0131r.<br \/>\n\u00abPrometey\u00bb poemas\u0131n\u0131n proloqunun q\u0131sa f\u0259ls\u0259fi t\u0259hlilini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259rdim.<br \/>\nQ\u0259dim yunan mifl\u0259rin\u0259 istinad ed\u0259n m\u00fc\u0259llif, Zevsin insanlar\u0131n v\u0259 titanlar\u0131n taleyini idar\u0259 ed\u0259n h\u00f6kmdar v\u0259 m\u0259krli bir tanr\u0131 kimi obraz\u0131n\u0131 biz\u0259 t\u0259qdim edir. Mifoloji t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rd\u0259 Zevs t\u0259kc\u0259 g\u00f6y v\u0259 ild\u0131r\u0131ma h\u00f6km ed\u0259n tanr\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 g\u00fcc, \u0259dal\u0259t v\u0259 irad\u0259 anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u018fs\u0259rd\u0259 Zevs t\u0259kc\u0259 h\u00f6kmdar kimi deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hiyl\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n manipulyasiya ustas\u0131 kimi t\u0259svir edilir. Onun o\u011furlanm\u0131\u015f oda g\u00f6r\u0259 Prometeyd\u0259n qisas almas\u0131, sonra is\u0259 Pandoran\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 insanlarla m\u0259krli oyunu sad\u0259c\u0259 c\u0259za akt\u0131 deyil, hakimiyy\u0259tin mahiyy\u0259tinin f\u0259ls\u0259fi anlam\u0131d\u0131r.<br \/>\nZevs, taleyin v\u0259 azad irad\u0259nin f\u0259ls\u0259fi kontekstd\u0259 qar\u015f\u0131-qar\u015f\u0131ya durdu\u011fu m\u0259qamlar\u0131 t\u0259c\u0259ss\u00fcm etdir\u0259n hadis\u0259l\u0259rin gedi\u015fat\u0131na n\u0259zar\u0259t edir v\u0259 onlar\u0131 \u00f6nc\u0259d\u0259n g\u00f6r\u00fcr. Onun \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259rini \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n g\u00f6r\u0259 bilm\u0259si, kainat\u0131n nizam\u0131nda taley\u00f6n\u0259ldici q\u00fcvv\u0259l\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011funu g\u00f6st\u0259rir v\u0259 bu is\u0259 b\u0259z\u0259n insan s\u0259yl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259tsiz ola bilm\u0259si q\u0259naitini d\u00f6\u011furur. \u018ftraf al\u0259mi d\u0259rk etm\u0259y\u0259 v\u0259 azadl\u0131\u011fa can atan insan bu yolun f\u00f6vq\u0259l g\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259 bil\u0259c\u0259yi il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir. Burada azad irad\u0259 v\u0259 determinizm m\u00f6vzusundak\u0131 \u0259z\u0259li f\u0259ls\u0259fi m\u00fcbahis\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<br \/>\nZevs Pandoran\u0131 yarad\u0131r, ona b\u00fct\u00fcn h\u0259diyy\u0259l\u0259ri verir, lakin eyni zamanda insanl\u0131\u011f\u0131 c\u0259zaland\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn al\u0259t\u0259 \u00e7evirir. Bu g\u00f6r\u00fcnt\u00fc g\u00fcc v\u0259 manipulyasiyan\u0131n t\u0259bi\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 suallar do\u011furur. Zevsin g\u00fcc\u00fc g\u00f6z\u0259l h\u0259diyy\u0259l\u0259rin arxas\u0131nda gizl\u0259ns\u0259 d\u0259 m\u0259hv etm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdir. Burada hakimiyy\u0259tin s\u0131x\u0131\u015fd\u0131rmaq v\u0259 m\u0259hv etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259lbedici xarici formalardan nec\u0259 istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259c\u0259yini g\u00f6r\u0259 bil\u0259rsiniz. Pandora \u2014 sad\u0259c\u0259 qad\u0131n deyil, Zevsin m\u0259qs\u0259din\u0259 \u00e7atmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir vasit\u0259dir. B\u00fct\u00fcn bunlar g\u00fcc\u00fcn \u00f6z n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda olanlar\u0131 nec\u0259 manipulyasiya ed\u0259 bil\u0259c\u0259yini, onlar\u0131 \u00f6z planlar\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn al\u0259t\u0259 \u00e7evir\u0259 bilm\u0259sini g\u00f6st\u0259rir. Pandora \u2013 sad\u0259c\u0259 mifoloji bir fiqur deyil, o, insan\u0131n daxili t\u0259lat\u00fcm\u00fcn\u00fcn, maraq v\u0259 bilik arzusu il\u0259 f\u0259lak\u0259t aras\u0131nda ili\u015fib qalm\u0131\u015f t\u0259bi\u0259tinin simvoludur. Onun vasit\u0259sil\u0259 mif insan\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr: bilm\u0259k ist\u0259yimiz bizi xilas edir, yoxsa m\u0259hv\u0259 apar\u0131r?<br \/>\nPandoran\u0131n, m\u00fcxt\u0259lif m\u0259rkli v\u0259 m\u0259nfi obrazlarla dolu qutunu a\u00e7mas\u0131, onun qar\u015f\u0131s\u0131al\u0131nmaz maraq hissind\u0259n do\u011fan instinktiv bir h\u0259r\u0259k\u0259tdir \u2013 bu, insan t\u0259bi\u0259tind\u0259ki bilm\u0259k ist\u0259yi il\u0259 f\u0259lak\u0259t aras\u0131nda olan z\u0259rif s\u0259rh\u0259di n\u00fcmayi\u015f etdirir. Bu, f\u0259ls\u0259f\u0259nin m\u0259rk\u0259zi m\u00f6vzular\u0131ndan birini simvolla\u015fd\u0131r\u0131r: insan\u0131n b\u00f6y\u00fck b\u0259lalar ola bils\u0259 bel\u0259, bilik ist\u0259yi. Y\u0259ni burada gnoseoloji aspekt \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. Pandora \u00f6z mara\u011f\u0131na m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bilmir v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 onun h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n f\u0259lak\u0259tl\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Bu, Platonun v\u0259 dig\u0259r m\u00fct\u0259f\u0259kkirl\u0259rin biliyin h\u0259mi\u015f\u0259 yax\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 bar\u0259d\u0259 ifad\u0259 etdikl\u0259ri f\u0259ls\u0259fi fikri xat\u0131rlad\u0131r. B\u0259z\u0259n insan\u0131n d\u00fcnyan\u0131 anlamaq h\u0259v\u0259si onu f\u0259lak\u0259t\u0259 apar\u0131r \u2014 \u00e7\u00fcnki b\u0259zi h\u0259qiq\u0259tl\u0259r\u0259 yax\u0131nla\u015fmaq, onlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da\u015f\u0131maqdan daha \u00e7\u0259tindir. Qavray\u0131\u015f\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda insan aciz qal\u0131r v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n sirl\u0259ri sirr olaraq saxlamaq daha m\u00fcdrik se\u00e7im ola bilir.<br \/>\nPandora \u00f6z mara\u011f\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rini tam anlamadan f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 bu, insan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 ya h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirdiyi q\u00fcvv\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 n\u0259zar\u0259t imkanlar\u0131n\u0131 olmas\u0131na dair m\u00fch\u00fcm f\u0259ls\u0259fi suallar do\u011furur. \u0130nsan d\u00fcnyan\u0131 nec\u0259 idar\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsa da, onun h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z v\u0259 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, Pandora mifi insan taleyinin metaforas\u0131na \u00e7evrilir, burada h\u0259tta m\u00fcmk\u00fcn n\u0259tic\u0259l\u0259rin d\u0259rk edilm\u0259si h\u0259mi\u015f\u0259 b\u0259ladan qa\u00e7ma\u011fa k\u00f6m\u0259k etmir.<br \/>\nPandoran\u0131n tapd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 qutu d\u0259rin f\u0259ls\u0259fi simvolizm\u0259 malikdir. O, yaln\u0131z a\u011fr\u0131lar\u0131n v\u0259 ac\u0131lar\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 insan\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f, qa\u00e7\u0131lmaz olan yolun t\u0259c\u0259ss\u00fcm\u00fcd\u00fcr \u2014 h\u0259r add\u0131m\u0131nda iztirabla, lakin eyni zamanda anlamla dolu bir yol. S\u00f6z\u00fcged\u0259n simvolik sand\u0131q, sad\u0259c\u0259 bir qutu deyil \u2014 insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131n, ziddiyy\u0259tl\u0259rinin v\u0259 arzular\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u0259rin bir m\u0259n\u0259vi m\u0259kand\u0131r. Onun i\u00e7ind\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259r, b\u0259lalar, m\u00fcharib\u0259l\u0259r v\u0259 pislikl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, unudulmu\u015f bir hiss\u0259 d\u0259 var: \u00fcmid. Bu sand\u0131q tap\u0131ld\u0131qda, b\u00fct\u00fcn f\u0259lak\u0259tl\u0259r ax\u0131b d\u00fcnyaya yay\u0131ld\u0131. Bu an, insanl\u0131\u011f\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si idi \u2014 z\u0259rur\u0259tl\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131. Art\u0131q a\u011fr\u0131 v\u0259 \u0259zab qa\u00e7\u0131lmaz idi. Bu, insan\u0131 insan ed\u0259n ger\u00e7\u0259klikl\u0259rd\u0259n biri idi. \u00c7\u00fcnki biz b\u0259\u015f\u0259r \u00f6vladlar\u0131, \u0259zabdan do\u011fmu\u015fuq. A\u011fr\u0131n\u0131n i\u00e7ind\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f, qorxunun k\u00f6lg\u0259sind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f, \u00fcmidi is\u0259 gec\u0259nin \u0259n qaranl\u0131q an\u0131nda tapm\u0131\u015f\u0131q. X\u0259st\u0259likl\u0259rin v\u0259 b\u0259lalar\u0131n bizim d\u00fc\u015fm\u0259nimiz deyil, yol yolda\u015flar\u0131m\u0131z olmas\u0131, t\u0259bii q\u0259bul edilm\u0259si, onlardan qa\u00e7maq yox, onlar\u0131 qavramaq, anlamaq v\u0259 m\u0259naland\u0131rma\u011f\u0131n insan\u0131n \u0259sas v\u0259zif\u0259si olmas\u0131 \u0259s\u0259rin m\u0259ntiqind\u0259n do\u011fur. B\u00fct\u00fcn bu f\u0259lak\u0259tl\u0259rin varl\u0131\u011f\u0131, insan h\u0259yat\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir. F\u0259ls\u0259fi kontekstd\u0259 bu, insan t\u0259bi\u0259tin\u0259 xas olan iztirablar doktrinas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r. \u0130st\u0259nil\u0259n m\u00f6vcud c\u0259miyy\u0259td\u0259 v\u0259 ya d\u00fcnyada \u015f\u0259r ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir v\u0259 insan ondan n\u0259 q\u0259d\u0259r qa\u00e7ma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsa da, o h\u0259mi\u015f\u0259 m\u00f6vcud olacaq. Mifoloji \u201cqutuda\u201d qalan yegan\u0259 pozitiv \u201cvarl\u0131q\u201d \u2014 \u00fcmiddir. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 v\u0259 \u0259zablara baxmayaraq, f\u00fcrs\u0259t, \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu simvolu olaraq qal\u0131r. \u00dcmid \u2014 sad\u0259c\u0259 m\u00fcc\u0259rr\u0259d bir hiss deyil, \u0259slind\u0259 u\u011fur \u015fans\u0131 az olsa bel\u0259, insan\u0131n daha yax\u015f\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259, xilasa olan ist\u0259yini simvoliz\u0259 ed\u0259n m\u00fch\u00fcm f\u0259ls\u0259fi kateqoriyad\u0131r. \u00dcmid, indi h\u00f6km s\u00fcr\u0259n \u00fcmidsizliy\u0259 baxmayaraq, insan \u015f\u00fcurunun g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 olan inam\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 akt\u0131d\u0131r. \u00dcmid m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti tam laqeydlikd\u0259n v\u0259 \u00fcmidsizlikd\u0259n xilas edir, ona \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn motivasiya verir. Prometeyin qarda\u015f\u0131 Epimetey obraz\u0131 a\u011f\u0131l v\u0259 rasionall\u0131q f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 \u0259ks olan rolunu oynay\u0131r. M\u0259lumatl\u0131 v\u0259 m\u00fcdrik olan Prometeyd\u0259n f\u0259rqli olaraq, Epimetey \u00f6z h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin n\u0259tic\u0259l\u0259rini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n duy\u011fulardan x\u0259b\u0259rdar oldu. Epimetey \u2014 g\u0259l\u0259c\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n duy\u011fular\u0131n ist\u0259yi il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n varl\u0131qd\u0131r, daha do\u011fru des\u0259k is\u0259 o c\u00fcr davranan insan\u0131n simvoludur. Mif\u0259 \u0259sas\u0259n, o, t\u0259r\u0259dd\u00fcd etm\u0259d\u0259n, Zevsin h\u0259diyy\u0259sini q\u0259bul edir, bunun faci\u0259vi n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaraca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcr. Bu is\u0259 insan\u0131n h\u0259yat\u0131nda a\u011f\u0131l v\u0259 duy\u011fular\u0131n yeri il\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259ls\u0259fi sual\u0131 t\u0259qdim edir. Epimetey emosiyalar\u0131n a\u011f\u0131l \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyi zaman yarana bil\u0259c\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri t\u0259svir edir. Onun h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259siz, emosional q\u0259rarlar\u0131n nec\u0259 da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259yi f\u0259ls\u0259f\u0259sini \u00f6z\u00fcnd\u0259 ifad\u0259 edir. Bunu \u015f\u00fcuralt\u0131nda do\u011fulan hissl\u0259rin insan Eqosundan \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu iddia ed\u0259n psixoanalizl\u0259 d\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k olar.<br \/>\n\u018fs\u0259rd\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u2014 sad\u0259c\u0259 t\u0259bii inki\u015faf\u0131n n\u0259tic\u0259si deyil, ilahi manipulyasiyalar\u0131n m\u0259hsulu oldu\u011fu fikri d\u0259 vard\u0131r. Zevs v\u0259 dig\u0259r tanr\u0131lar Pandorada oldu\u011fu kimi t\u0259kc\u0259 insanlar\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n daxili t\u0259bi\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259t edirl\u0259r. Bu, insan\u0131n azad irad\u0259si v\u0259 m\u00fcst\u0259qilliyi ideyas\u0131n\u0131 \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131r.<br \/>\nMifd\u0259 c\u0259r\u0259yan ed\u0259n hadis\u0259 v\u0259 prosesl\u0259rd\u0259n bel\u0259 bir m\u0259ntiqi n\u0259tic\u0259 hasil olur ki, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00f6z taleyin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259diyi bir oyunda \u00f6z\u00fcn\u00fc tap\u0131r. Onun b\u00fct\u00fcn s\u0259yl\u0259ri ilahi m\u00fcdaxil\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131nda aciz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr v\u0259 bu, bel\u0259 bir f\u0259ls\u0259fi sual do\u011furur ki, \u0259g\u0259r insan\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri ali g\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunursa, onun azadl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131rm\u0131? O, h\u0259m d\u0259 m\u00fcasir h\u0259yat\u0131n alleqoriyas\u0131 kimi oxuna bil\u0259r. Bel\u0259 ki, insan tez-tez sosial v\u0259 siyasi sisteml\u0259rin qurban\u0131 olur v\u0259 taleyi onun n\u0259zar\u0259tind\u0259n k\u0259narda olan bir \u00e7ox amill\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r.<br \/>\nBu \u0259s\u0259rd\u0259 Pandora mifi insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 toxunan m\u00fcr\u0259kk\u0259b f\u0259ls\u0259fi metafora kimi a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu, g\u00fcc, bilik, \u0259zab v\u0259 \u00fcmid anlay\u0131\u015flar\u0131 haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259dir. M\u00fc\u0259llif Pandora, Zevs, Epimetey v\u0259 \u201cm\u00f6c\u00fcz\u0259vi qutu\u201d obrazlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 oxucunu insan\u0131n t\u0259bi\u0259tin\u0259, z\u0259ifliyin\u0259 v\u0259 taleyin qa\u00e7\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131na baxma\u011fa d\u0259v\u0259t edir. B\u00fct\u00fcn \u0259zablara v\u0259 \u015f\u0259rl\u0259r\u0259 baxmayaraq, d\u00fcnyada qalan \u00fcmidin insana ir\u0259lil\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fcc-q\u00fcvv\u0259t verm\u0259si fikri poeman\u0131n m\u00fcq\u0259ddim\u0259sind\u0259 pozitiv f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rind\u0259n biri kimi q\u0259bul oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><b><i>Bel\u0259likl\u0259,\u00a0<\/i>\u015fair Eldar H\u00fcseynovun q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131\u00a0<i>\u201cPrometey\u201d\u00a0<\/i>poemas\u0131n\u0131n mifoloji obrazlar\u0131n\u0131n q\u0131sa f\u0259ls\u0259fi t\u0259hlilini verm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rdik.<br \/>\nSonda is\u0259 \u015fair Eldar H\u00fcseynova, onun \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda daha da b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r v\u0259 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259r arzu edir\u0259m.<\/b><\/span><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" title=\"\u018fyyub K\u0259rimov: &quot;El Bakuvinin (Eldar H\u00fcseynov) \u201cPrometey\u201d \u0259s\u0259rinin m\u00fcq\u0259ddim\u0259sinin f\u0259ls\u0259fi \u00e7alarlar\u0131&quot;\" src=\"https:\/\/elm.info.az\/uploads\/posts\/2025-07\/1752342016_eyyub-kerimov-0000.jpg\" alt=\"\u018fyyub K\u0259rimov: &quot;El Bakuvinin (Eldar H\u00fcseynov) \u201cPrometey\u201d \u0259s\u0259rinin m\u00fcq\u0259ddim\u0259sinin f\u0259ls\u0259fi \u00e7alarlar\u0131&quot;\" \/><\/p>\n<\/div>\n<div class=\"articletext\"><span style=\"color: #3366ff;\"><span style=\"color: #3366ff;\"><b>\u018fYYUB K\u018fR\u0130MOV,<br \/>\n<i>f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri doktoru,<br \/>\nprofessor<\/i><\/b><\/span><\/span><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>ZiM.Az<\/strong><\/span><\/p>\n<p>.<\/p>\n<div class=\"quote\">Mu\u0259llif huquqlar\u0131 qorunur.<\/div>\n<div class=\"quote\">M\u0259lumatdan istifad\u0259 etdikd\u0259 istinad mutl\u0259qdir.<\/div>\n<\/div>\n<div><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r d\u00f6vr\u00fcn, h\u0259r xalq\u0131n, d\u00fcnyaya \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus bax\u0131\u015f bucaq\u0131, bax\u0131\u015f n\u00f6qt\u0259si, d\u00fcnya anlam\u0131 m\u00f6vcuddur. Bu fikirl\u0259r&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2507,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[102,39,63,103],"tags":[],"class_list":["post-2506","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ziya-qzeti","category-elmi-mqallr","category-dbi-tnqid","category-ziya-info-az"],"featured_image_urls":{"full":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000.jpg",327,437,false],"thumbnail":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000-224x300.jpg",224,300,true],"medium_large":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000.jpg",327,437,false],"large":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000.jpg",327,437,false],"1536x1536":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000.jpg",327,437,false],"2048x2048":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000.jpg",327,437,false],"newsphere-slider-full":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000.jpg",327,437,false],"newsphere-featured":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000.jpg",327,437,false],"newsphere-medium":["https:\/\/ziya.info.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/El-Bakuvi-0000-327x380.jpg",327,380,true]},"author_info":{"display_name":"Z\u0130YA.\u0130NFO.AZ","author_link":"https:\/\/ziya.info.az\/author\/admin"},"category_info":"<a href=\"https:\/\/ziya.info.az\/?cat=102\" rel=\"category\">\"Z\u0130YA\" q\u0259zeti<\/a> <a href=\"https:\/\/ziya.info.az\/?cat=39\" rel=\"category\">Elmi m\u0259qal\u0259l\u0259r<\/a> <a href=\"https:\/\/ziya.info.az\/?cat=63\" rel=\"category\">\u018fd\u0259bi t\u0259nqid<\/a> <a href=\"https:\/\/ziya.info.az\/?cat=103\" rel=\"category\">Ziya.info.az<\/a>","tag_info":"Ziya.info.az","comment_count":"0","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2506","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2506"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2506\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2510,"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2506\/revisions\/2510"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2506"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2506"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ziya.info.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2506"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}